Με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα χρόνων από το δημοψήφισμα του 2015, οι Financial Times (FT) σκιαγραφούν την πορεία της Ελλάδας, η οποία – όπως σημειώνουν – «επέστρεψε από τον γκρεμό» μετά από μια δεκαετία κρίσης και ανατροπών.
Όπως σημειώνουν οι FT, πριν από δέκα χρόνια η Ελλάδα ζούσε στο χείλος της απόλυτης οικονομικής κατάρρευσης: τρία διεθνή πακέτα διάσωσης, μαζική ύφεση, ανεργία στο 26 % και κοινωνική αποδόμηση. Η αρχή της κρίσης το 2009 ήταν η αποκάλυψη ότι το δημόσιο έλλειμμα είχε υποτιμηθεί δραστικά – πολύ πάνω από το όριο του 3 % – με αποτέλεσμα τη δυσπιστία των αγορών και την αποκοπή από τις χρηματοπιστωτικές πηγές .
Το καλοκαίρι του 2015 σηματοδότησε το σημείο καμπής: ένα δημοψήφισμα με το ερώτημα αν θα γίνε δεκτό το πακέτο διάσωσης – και ένα συντριπικό «Όχι» με την πίεση της κυβέρνησης της αριστεράς. Ο Αλέξης Τσίπρας, που είχε αναλάβει την εξουσία τον Ιανουάριο, και ο διφορούμενος ΥΠΟΙΚ, Γιάνης Βαρουφάκης, πίστευαν ότι η χώρα θα μπορούσε να εξασφαλίσει καλύτερους όρους αν απέρριπτε την πρόταση των δανειστών . Η στρατηγική τους οδήγησε τη χώρα στα όρια της εξόδου από το ευρώ, του χρηματοπιστωτικού χάους και της οικονομικής καταστροφής, αν και μέσα σε λίγες ημέρες ο Τσίπρας υποχώρησε και ο Βαρουφάκης αποχώρησε από την κυβέρνηση .
Η FT περιγράφει αυτή την «κωλοτούμπα» (ή «somersault») ως μια στρατηγική που είχε βαρύ τίμημα: σταμάτησε την οικονομική ανάκαμψη, κατέστρεψε την αξιοπιστία της κυβέρνησης στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, αλλά παράλληλα σήμανε την έναρξη μιας περιόδου συμμόρφωσης με το πρόγραμμα διάσωσης – και το θεμέλιο για την επόμενη φάση: την ανάκαμψη.
Τη δεκαετία που ακολούθησε η Ελλάδα κατάφερε μια αξιοσημείωτη επιστροφή: βγήκε από το πρόγραμμα διάσωσης, επέδειξε δημοσιονομική πειθαρχία και η οικονομία της αναπτύχθηκε πιο γρήγορα από πλουσιότερα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη πέτυχε πρωτογενές πλεόνασμα 4,8 % και μείωση του χρέους μέσω και των ευνοϊκών συνθηκών δανεισμού .
Παρά τις θετικές επιδόσεις σε μεγέθη όπως οι εξαγωγές (που διπλασιάστηκαν ως ποσοστό του ΑΕΠ από το 2008), η χώρα εξακολουθεί να υστερεί σε επενδύσεις, παραγωγικότητα και διαρθρωτικές αλλαγές. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας βρίσκεται ακόμη στο 70 % του μεσοευρωπαϊκού μέσου όρου και μεγάλο τμήμα της οικονομίας βασίζεται στον τουρισμό, τα ακίνητα και την ναυτιλία .
Το δημοσίευμα της FT αναδεικνύει επίσης ότι η κρίση στην Ελλάδα αποτέλεσε καταλύτη για βαθιές αλλαγές στην Ευρωπαϊκή Ένωση: τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, την ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ως δανειστή έσχατης ανάγκης (το περίφημο «whatever it takes» του Μάριο Ντράγκι), και την καθιέρωση ενός ειδικού ταμείου ανάκαμψης το 2020 – μοντέλα εμπνευσμένα σε μεγάλο βαθμό από την ελληνική εμπειρία .
Παρά τη σημαντική πρόοδο, η FT τονίζει ότι η Ελλάδα – όπως και η ευρωζώνη συνολικά – δεν έχει πλήρως μετασχηματισθεί. Η τραπεζική ένωση παραμένει ελλιπής και ένα σταθερό, ευρωπαϊκό δημοσιονομικό εργαλείο δεν έχει ακόμη ασκηθεί, αφήνοντας την Ένωση εκτεθειμένη σε μελλοντικούς οικονομικούς κραδασμούς .
Καταλήγοντας, το αφιέρωμα των FT παρουσιάζει την Ελλάδα ως μια χώρα που πέρασε από μια «κρίση ύπαρξης», επέζησε και μερικώς αναστήθηκε. Η «κωλοτούμπα» του 2015 ήταν ακριβή, αλλά όχι καταστροφική – ήταν το σημείο όπου η Ελλάδα επέλεξε την οδό της συμμόρφωσης και της μετεξέλιξης. Ωστόσο, η πληρότητα της ανάκαμψης και η βιώσιμη σύγκλιση με τις ευρωπαϊκές επιδόσεις παραμένουν στόχοι που ακόμα δεν έχουν πλήρως υλοποιηθεί.
