Σε ριζική αναθεώρηση του τρόπου διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών προχωρά η κυβέρνηση, μετά την υπερψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης από την Ολομέλεια της Βουλής. Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών πέρασε επί της αρχής με τις ψήφους της ΝΔ, ενώ καταψήφισαν τα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Η μεγαλύτερη τομή αφορά τις εκλογές του Νοεμβρίου 2028. Καταργείται ο δεύτερος γύρος και οι δήμαρχοι και περιφερειάρχες θα εκλέγονται σε μία Κυριακή. Το «κλειδί» είναι η εναλλακτική ή συμπληρωματική ψήφος. Οι ψηφοφόροι θα σταυρώνουν κανονικά τον συνδυασμό και τον υποψήφιο δήμαρχο/περιφερειάρχη της πρώτης επιλογής τους. Στο κάτω μέρος του ίδιου ψηφοδελτίου θα υπάρχουν οι υπόλοιποι συνδυασμοί, ώστε προαιρετικά να δηλώσουν δεύτερη προτίμηση.
Πώς βγαίνει το αποτέλεσμα;
Αν ένας συνδυασμός ξεπεράσει το 42% από την πρώτη καταμέτρηση, εκλέγεται απευθείας και λαμβάνει τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών. Η εναλλακτική ψήφος δεν μετράει. Αν κανείς δεν πιάσει το 42%, ενεργοποιείται η β’ φάση: Προκρίνονται οι δύο πρώτοι συνδυασμοί και στις ψήφους τους προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που έλαβαν από ψηφοφόρους συνδυασμών που αποκλείστηκαν. Νικητής αναδεικνύεται όποιος συγκεντρώσει το μεγαλύτερο άθροισμα.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που έδωσε το Υπουργείο: Αν ο Α’ συνδυασμός πάρει 40%, ο Β’ 36% και οι υπόλοιποι 24%, αλλά από το 24% το 5% δώσει εναλλακτική ψήφο στον Α’ και το 10% στον Β’, τότε ο Α’ φτάνει 45% και ο Β’ 46%. Νικητής βγαίνει ο Β’, παρότι στον α’ γύρο ήταν δεύτερος.
Ο Υπουργός Εσωτερικών, Θ. Λιβάνιος, τόνισε ότι στόχος είναι η αυξημένη δημοκρατική νομιμοποίηση και η αντιμετώπιση της αποχής. Είναι ενδεικτικό ότι στον β’ γύρο του 2023 στην Αθήνα ψήφισε μόλις το 26,7% και στη Θεσσαλονίκη το 32,5%. Παράλληλα μειώνεται το διοικητικό και οικονομικό κόστος της διπλής αναμέτρησης, ενώ διευκολύνονται οι ετεροδημότες. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου σε ειδικά εκλογικά κέντρα με παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
Ενοποιούνται σε ένα ενιαίο νομοθετικό κείμενο οι διατάξεις για δήμους και περιφέρειες
Ο νέος Κώδικας δεν αλλάζει μόνο τις εκλογές. Για πρώτη φορά ενοποιούνται σε ένα ενιαίο νομοθετικό κείμενο οι διατάξεις για δήμους και περιφέρειες, βάζοντας τέλος στο «δαιδαλώδες παράπλευρο δίκαιο» που ίσχυε, ειδικά για τις Περιφέρειες που εδώ και 15 χρόνια λειτουργούσαν με κατακερματισμένες ρυθμίσεις.
Μεταξύ των 10 βασικότερων αλλαγών περιλαμβάνονται: θεσμοθέτηση συμβουλευτικού δημοψηφίσματος με ηλεκτρονική ψήφο, αναβάθμιση των συμβουλίων νέων, ενίσχυση διαφάνειας με υποχρεωτική δημοσιοποίηση αποφάσεων, αντικειμενικός έλεγχος νομιμότητας, σαφής καταγραφή αρμοδιοτήτων και πλήρης ψηφιακός μετασχηματισμός.
Ο Κώδικας δομείται σε 6 βιβλία που καλύπτουν από τον τρόπο εκλογής και τα όργανα διοίκησης, μέχρι τις αρμοδιότητες, την οικονομική διαχείριση, τον έλεγχο νομιμότητας και τις οριζόντιες λειτουργίες δήμων και περιφερειών.
Σύμφωνα με τον κ. Λιβάνιο, από αύριο ξεκινά ο κύκλος της εφαρμογής. Θα δημιουργηθεί ειδικό «μίνι σάιτ» στο ΥΠΕΣ με όλες τις επικαιροποιημένες διατάξεις, ερωτήσεις-απαντήσεις και «οδικούς χάρτες» για τις δημοτικές αρχές. Επόμενο βήμα, όπως είπε, είναι ο διάλογος για την ανακατανομή αρμοδιοτήτων προς την αυτοδιοίκηση, με μεταφορά πόρων, υποδομών και προσωπικού.
Σχολιάζοντας την πρόταση Ανδρουλάκη για πιλοτική απόδοση του ΕΝΦΙΑ στους δήμους, ο υπουργός σημείωσε ότι θα ευνοούσε μόνο δήμους με ακίνητα μεγάλης αξίας, όπως η Γλυφάδα, ενώ το 90% των δήμων θα έπαιρνε λιγότερα από τους σημερινούς ΚΑΠ.
